Ερμούπολη

Οι μοναχοί της Αιγύπτου

Οι μοναχοί της Αιγύπτου τον τέταρτο μετά Χριστόν αιώνα ακολούθησαν κατά γράμμα τη θεία διδασκαλία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού στη μοναχική πολιτεία τους. Στην Αιγυπτιακή έρημο τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια υπήρξαν πολλοί Πατέρες που έζησαν αγγελικό βίο, τηρώντας πιστά το παράδειγμα του Σωτήρος και Θεού μας. Εκεί υπήρξαν προφήτες που με την ένθεη και θαυμαστή πολιτεία τους, γεμάτη από αρετές, είχαν αποκτήσει θείες και θαυματουργικές ενέργειες, αληθινοί διάκονοι και υπηρέτες του Θεού, μην έχοντες στη σκέψη τους τίποτε το γήινο και μη φροντίζοντας για τίποτε από τα πρόσκαιρα του κόσμου τούτου, άνθρωποι που έζησαν πραγματικά με τέτοιο τρόπο στη γή, σαν να ήταν στην πολιτεία των ουρανών.

Η δύναμη της κοινής προσευχής

Στο σημείο αυτό ας ακούσουμε αυτόν που λέει: «Ευχηθείτε ο ένας για τον άλλον για να θεραπευθείτε».¹ Ας ακούσουμε τον Χριστό που λέει, ότι εάν συμφωνήσουν στην προσευχή δύο ή τρεις, για κάθε αίτημα που θα ζητήσουν, θα πραγματοποιηθεί.² Μεγάλο όπλο, είναι η προσευχή της Εκκλησίας, μεγάλο τείχος, η σύμφωνη προσευχή όλων προς τον Θεό και μάλιστα του λαού που στην αιχμαλωσία έμεινε πιστός. Κανείς να μη τολμήσει να πει, ότι ο Θεός δεν ακούει τους αμαρτωλούς. Περισσότερο δέχεται τη δέηση των ταπεινών και μάλιστα εκείνων που υποφέρουν για το όνομά Του, που μαστιγώνονται, που φυλακίζονται, που θλίβονται, που οι εχθροί τους κοροϊδεύουν, κι όμως δεν αρνήθηκαν την πίστη του Χριστού. Υπάρχουν πολλοί και πολλές που έγιναν ομολογητές του Χριστού κι Εκείνος αμέσως τους ακούει. Μεγάλο όπλο η προσευχή τους. Διότι όλους αυτούς τους υπολογίζει ο Χριστός για χάρη του οποίου και κάθε μέρα κινδυνεύουν.

Η αναχωρητική και ερημιτική μορφή του μοναχικού βίου αποτελεί το πρώτο είδος αυτού και επαρουσιάσθηκε στην Αίγυπτον κατά την περίοδον των διωγμών και μάλιστα των διωγμών του Δεκίου (249–251). Οι ερημίτες μοναχοί, οι οποίοι κατά την εποχήν του Μεγάλου Αντωνίου ανήρχοντο σε 5.000, καταφρονούντες την σκληρότητα της ερήμου ζούσαν επί της πυρακτωμένης άμμου και εβίουν απομεμονωμένοι. Αυτοί μόνον κατά τις Κυριακές και μεγάλες εορτές προσήρχονταν στον πλησιέστερον Ναόν, προκειμένου να συμπροσευχηθούν και να κοινωνήσουν των αχράντων Μυστηρίων.

Κοινόβιο και ερημίτες

Ο Άγιος Ονούφριος λέγει, στον Άγιο Παφνούτιο τον βιογράφο του, ότι παλαιότερα ακούοντας καθημερινά τους Πατέρες του Κοινοβίου στο οποίο βρισκόταν αρχικά, να φημίζουν τους Αγίους της Ερήμου ρώτησε: «Ώστε οι αναχωρητές έχουν περισσότερη παρρησία στο Θεό;». Αυτοί του είπαν: «Ναι, παιδί μου, είναι μεγαλύτεροι από μας γιατί εμείς βλέπουμε καθημερινά ο ένας τον άλλο, διαβάζουμε μαζί την ακολουθία με πνευματική ευφροσύνη και αγαλλίαση. Όταν πεινάσουμε βρίσκουμε έτοιμο το τραπέζι. Αν αρρωστήσει κάποιος από μας σωματικά ή ψυχικά, τον βοηθούν και τον υπηρετούν οι άλλοι με πολλή φροντίδα. Οπωσδήποτε, ό,τι χρειαστούμε το βρίσκουμε. Αλλά εκείνοι οι ευλογημένοι ησυχαστές δεν έχουν ανθρώπινη παρηγοριά, αλλά ολόψυχα ελπίζουν μόνο στο Θεό. Αν τους έλθει πειρασμός από τον πονηρό δεν έχουν κανένα να τους συμβουλέψει. Εάν πεινάσουν ή γυμνητέψουν ή χρειαστούν οτιδήποτε άλλο, δεν έχουν τίποτα απ’ τα αναγκαία του σώματος. Στις ακολουθίες και τις προσευχές δίνονται περισσότερο. Οι Άγγελοι του Θεού τους διακονούν καθημερινά και όταν εξέρχεται η ψυχή τους από το σώμα την παίρνουν με πολλή φροντίδα και την φέρνουν μπροστά στην Παναγία Τριάδα ψάλλοντας με ευφροσύνη και αγαλλίαση».

Η εμπιστοσύνη στον Θεό Πατέρα

Αν σήμερα εμπιστευόμασταν όσα μας αφορούν, στην ύπαρξη του Θεού - Πατέρα μας τότε τα πράγματα θα έπαιρναν τη μορφή ακριβώς που φανερώνεται στους βίους των Αγίων της Ερήμου και ιδιαίτερα σ’ αυτόν του Οσιότατου Πατρός ημών Ονουφρίου του Αιγυπτίου, δηλ. δεν θ’ αγωνιούσαμε για τις βιοτικές μας μέριμνες. Έχοντας όμως την πίστη που στη βαθειά μορφή της είναι γνώση της ύπαρξης του Θεού-Πατέρα μας και βλέποντας την αδυναμία μας να απαντήσουμε στα προβλήματα της ζωής που θέλουν μια απάντηση, θα αναφερόμασταν με απλότητα στον Πατέρα μας και θα του λέγαμε: «Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον...».

Σήμερα ο βίος των ερημιτών της Θηβαΐδας, όπως του Αγίου Ονουφρίου του θαυματουργού ή γίνεται αποδεκτός και συγκλονίζει ή απορρίπτεται σαν φανταστικός και εξωπραγματικός. Τούτο συμβαίνει γιατί παρουσιάζει τον γνήσιο άνθρωπο πού είναι αδιαλείπτως ενωμένος με το Θεό. Δυστυχώς πολλοί από μας τους Χριστιανούς, δε ζητούν «πρώτον την βασιλείαν του Θεού»³ αλλά ζητούν υλικά και πνευματικά αγαθά. Αρχή και τέλος είναι ο Χριστός, γιατί είναι πρώτος για τη θεότητα, και έσχατος για την ανθρωπότητα. Επίσης λέγεται και αλλοιώς, είναι το Α και το Ω ο Χριστός,⁴ γιατί απλώνει την Πρόνοιά Του από το πρώτο Του δημιούργημα, δηλαδή τους ασωμάτους αγγέλους, μέχρι τους τελευταίους, τους ανθρώπους. Σ’ αυτόν που διψά τη δικαιοσύνη ο Χριστός, έδωσε την υπόσχεση να του δώσει τη χάρη του ζωοποιού Πνεύματος, την οποία στα Ευαγγέλια υποσχέθηκε να δώσει σ’ όσους πιστεύουν σ’ Αυτόν.⁵ Και αλλού ο Χριστός μακαρίζει όσους πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, όταν λέει: «Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην, ότι αυτοί χορτασθήσονται».⁶ Θα ξεδιψάσουν πίνοντας από την πηγή που αναβλύζει ύδωρ ζωής και η πηγή αυτή «ουκ άλλη, ει μη ο Χριστός». Η χορήγηση αυτού του ύδατος της ζωής γίνεται δωρεάν, αν και αλλού λέει πως η οδός που οδηγεί στη ζωή χρειάζεται κόπο και πολλή βία.⁷ Τότε, όμως, τί θέλει να πει το δωρεάν; Θέλει να πει πως δεν υπάρχει μέτρο για να συγκριθούν τα πρόσκαιρα με τα αιώνια, όπως είπε ο Παύλος: «Ου γαρ άξια τα παθήματα του νυν καιρού προς την μέλλουσαν δόξαν αποκαλυφθήναι εις ημάς»⁸ (Πραγματικά, όσα υποφέρουμε τώρα, δεν ισοδυναμούν με τη δόξα που μας επιφυλάσσει ο Θεός στο μέλλον). Δωρεάν, όμως, σημαίνει και ότι η χάρη του ζωοποιού Πνεύματος δεν αποκτάται με χρήματα, αλλά με τα αγαθά έργα εκ μέρους των ανθρώπων και τη φιλανθρωπία του Χριστού που την χορηγεί.

Ακούγοντας λοιπόν αυτά, ας προφυλάσσωμεν τους εαυτούς μας από παντού, προσέχοντας εις τα λεγόμενα της Αγίας Γραφής, και αφήνοντας αυτά να ριζώνουν βαθειά και καθαρίζοντας τους εαυτούς μας από όλες τις βιωτικές φροντίδες. Αν δε πράττωμεν τα μεν και αδιαφορούμεν δια τα δε, δεν θα έχωμεν κανένα επί πλέον όφελος. Διότι και αν ακόμη δεν χαθούμεν εξ αιτίας του ενός, οπωσδήποτε όμως θα χαθούμεν εξ αιτίας του άλλου. Διότι τι διαφέρει, αν δεν χαθούμεν εξ αιτίας του πλούτου, αλλά εξ αιτίας της ραθυμίας, ή αν όχι εξ αιτίας της ραθυμίας, αλλ’ εξ αιτίας της ανανδρίας; Διότι και ο γεωργός, είτε με τον ένα τρόπο χάσει τον σπόρον, είτε με άλλον τρόπο, στεναχωριέται ομοίως. Επομένως ας μη μας παρηγορή το γεγονός ότι δεν χανόμαστε με όλους τους τρόπους, αλλά να πονούμε με οποιονδήποτε τρόπον και αν χανώμεθα. Και ας κατακαίωμεν τα αγκάθια, διότι καταπνίγουν τον λόγον. Και αυτό το γνωρίζουν οι πλούσιοι, οι οποίοι όχι μόνον δεν είναι χρήσιμοι δι’ αυτά, αλλά ούτε και για άλλα. Διότι με το να γίνωνται αιχμάλωτοι των ηδονών, καθίστανται άχρηστοι και δια τα πολιτικά πράγματα. Εάν είναι άχρηστοι δι’ αυτά θα είναι πολύ περισσότερον άχρηστοι και δια τα ουράνια πράγματα. Καθόσον είναι διπλή η καταστροφή της διανοίας η προερχομένη από τον πλούτον, και από την τρυφήν και από τις φροντίδες. Διότι το καθένα από αυτά τα πάθη είναι ικανόν να καταποντίσει το σκάφος. Όταν όμως και τα δύο ενεργήσουν από κοινού, ας αναλογιστούμε πόσον μεγάλον θα αποβεί το ναυάγιον.

Η ολιγοπιστία των μαθητών

Ας θυμηθούμε, στο σημείο αυτό, πως ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός επιτίμησε την ολιγοπιστία των μαθητών του:

Καὶ ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸ πέραν ἐπελάθοντο ἄρτους λαβεῖν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· ὁρᾶτε καὶ προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων. Οἱ δὲ διελογίζοντο ἐν ἑαυτοῖς λέγοντες ὅτι ἄρτους οὐκ ἐλάβομεν. Γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· τί διαλογίζεσθε ἐν ἑαυτοῖς, ὀλιγόπιστοι, ὅτι ἄρτους οὐκ ἐλάβετε; Οὔπω νοεῖτε, οὐδὲ μνημονεύετε τοὺς πέντε ἄρτους τῶν πεντακισχιλίων καὶ πόσους κοφίνους ἐλάβετε; Οὐδὲ τοὺς ἑπτὰ ἄρτους τῶν τετρακισχιλίων καὶ πόσας σπυρίδας ἐλάβετε;⁹

Τι λοιπόν εσκέπτονταν οι μαθητές; «Ότι δεν επήραμεν μαζί μας», όπως επισημαίνει και ο Θείος Χρυσόστομος,¹⁰ «άρτους». Διότι ήσαν ακόμη προσκολλημένοι εις τους ιουδαϊκούς καθαρμούς και τις διακρίσεις των φαγητών. Εξ αιτίας όλων αυτών λοιπόν τους επιτίθεται με μεγαλυτέρη ορμήν και τους λέγει· «Ολιγόπιστοι, διατί σκέπτεσθε μέσα σας, ότι δεν επήρατε μαζί σας άρτους; Ακόμη δεν εννοείτε και δεν καταλαβαίνετε; Ακόμη η καρδία σας εξακολουθεί να είναι πωρωμένη; και μολονότι έχετε μάτια, δεν βλέπετε, και αν και έχετε αυτιά, δεν ακούετε; Δεν ενθυμείσθε τις πέντε χιλιάδες των ανθρώπων που εχορτάσθησαν με πέντε άρτους και πόσα κοφίνια περισσεύματα ελάβατε; ούτε και τους επτά άρτους ενθυμείσθε με τους οποίους εχόρτασαν τέσσαρες χιλιάδες και πόσα κοφίνια περισσεύματα ελάβατε;». Βλέπουμε σε πόσον μεγάλον βαθμόν έφθασε η αγανάκτησή του; Πουθενά αλλού δεν φαίνεται να τους επιτιμά κατ’ αυτόν τον τρόπον. Τί είναι λοιπόν αυτό πού τον αναγκάζει να το κάνει αυτό; Επειδή θέλει και πάλιν να τους απαλλάξει από την πρόληψη δια τα φαγητά. Εξ αιτίας αυτού, τότε μεν τους είπε μόνον, «δεν εννοείτε και δεν καταλαβαίνετε», ενώ εις την περίπτωσιν αυτήν μαζί με την αυστηράν επίπληξιν τους ονομάζει, «ολιγόπιστοι».

Ο Άγιος Χρυσόστομος μας συνιστά στο σημείο αυτό να προσέξουμε ότι και η επιτίμηση ήταν μεγάλη και η επιείκειά του. Ωσάν δηλαδή να απολογήται προς αυτούς δια τις αυστηρές επιτιμήσεις του, τους λέγει· «Δεν ενθυμείσθε τους πέντε άρτους και πόσα κοφίνια περισσεύματα ελάβατε; ούτε και τους επτά άρτους και πόσα κοφίνια περισσεύματα ελάβατε;». Και ακριβώς δια τούτο αναφέρει τον αριθμόν και των χορτασθέντων και των περισσευμάτων, ώστε και να τους κάνει να ενθυμηθούν τα περασμένα και να τους κάνη περισσότερον προσεκτικούς προς τα όσα θα συμβούν μελλοντικώς. Και δια να μάθουμε πόσον σπουδαία αποτελέσματα είχεν η επιτίμησή του και πόσον αφύπνισε την διάνοιάν των, ας δούμε τί λέγει ο ευαγγελιστής. Χωρίς δηλαδή ο Ιησούς να τους ειπεί τίποτε επί πλέον, απλώς αφού μόνον τους επετίμησε και πρόσθεσε εις την επιτίμησιν τους λόγους· «Πώς δεν καταλαβαίνετε, ότι δεν σας είπα να προσέχετε από τον άρτον, αλλά από την ζύμην των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων;», πρόσθεσε τα εξής· «Τότε αντελήφθησαν, ότι δεν τους είπε να προσέχουν από την ζύμην του άρτου, αλλά από την διδασκαλίαν των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων»,¹¹ παρά το γεγονός ότι δεν τους εξήγησεν αυτά που τους είπεν. Ας σημειώσουμε πόσα καλά προήλθαν από την επιτίμησή του αυτήν. Καθ’ όσον τους απήλλαξεν από τις ιουδαϊκές προλήψεις περί διακρίσεως φαγητών και από ράθυμους πού ήσαν τους έκανε προσεκτικωτέρους. Ακόμη τους απήλλαξεν από την φιλοδοξίαν και την ολιγοπιστίαν, ώστε να μη φοβούνται ούτε να τρέμουν, εάν συνέβαινε κάποτε να έχουν ολίγους άρτους, ούτε να φροντίζουν διά την πείναν, αλλά να αδιαφορούν δι’ όλα αυτά.

Ο Άγιος Ονούφριος διηγείται τους αγώνες του

Αναλογιζόμενοι τα παραπάνω ας μην γινόμαστε με την συμπεριφορά μας ολιγόπιστοι αλλά ας έχουμε στο νου μας τους αναχωρητές της Θηβαΐδος και όλους τους Αγίους και τους Αναχωρητές της Εκκλησίας μας. Ας παραδειγματιστούμε από τον βίο τους και ας τους μιμηθούμε. Όταν συνάντησε ο Άγιος Παφνούτιος τον Άγιο Ονούφριο, λίγο πριν αναχωρήσει ο τελευταίος από τον κόσμο τούτο, είπε στον Άγιο Ονούφριο:

«Γνωρίζω, αγιότατε Πάτερ, ότι πολύ κόπο δοκίμασες σ’ αυτή την έρημο». Τότε ο Άγιος Ονούφριος συμπλήρωσε: «Πίστεψέ με, αγαπητέ, ότι υπέμεινα πολλά βάσανα απ’ τον πολύ καύσωνα του καλοκαιριού και την παγωνιά του χειμώνα, την πείνα και άλλες κακουχίες του σώματος. Τα ρούχα μου έλυωσαν κι έμεινα ολόγυμνος. Όλα τα υπέμεινα καρτερικά, στοχαζόμενος, όπως πρέπει να κάμνει ο καθένας, τα ανείπωτα αγαθά που ετοίμασε ο Θεός γι’ αυτούς που τον αγαπούν. Βλέποντας ο Κύριος την πολλή μου στενοχώρια ευδόκησε και φύτρωσαν τρίχες σ’ όλο το σώμα μου και σκεπασμένος απ’ αυτές δεν αισθανόμουν πια την παγωνιά ή άλλο βάσανο. Εκτός απ’ αυτό καθημερινά Άγγελος μου έφερνε ψωμί για να στηρίζομαι και να υπηρετώ το Θεό με περισσότερη θερμότητα».

Ας διδαχθούμε από τους βίους των Αγίων της Εκκλησίας μας, όπως του Αγίου Ονουφρίου του θαυματουργού, και ας δούμε ότι οι άνθρωποι αυτοί είχαν δώσει όλο τους το είναι στον Κύριο χωρίς δεύτερη σκέψη. Ας δούμε ότι οι άνθρωποι του Θεού, την ημέρα που κοινωνούν πλημμυρίζουν από πνευματική παρηγοριά. Ούτε πεινούν, ούτε διψούν, ούτε αισθάνονται πόνο ή άλλη θλίψη. Οι Άγιοι του Χριστού που δεν λογαριάζουν τις θλίψεις και τις κακουχίες του κόσμου τούτου για χάρη του Θεού, αναλαμβάνονται από τους Αγγέλους στον Παράδεισο και βλέποντας την τόση λαμπρότητα και ωραιότητα των ουρανίων ταγμάτων θαμπώνονται. Γίνονται ένα με το θείο φώς, χαίρονται το Πνεύμα του. Ευφραίνονται και αγάλλονται περίσσια, αξιωνόμενοι τόσων αγαθών. Λησμονούν πέρα για πέρα όλους τους προηγούμενους κόπους και τις στενοχώριες που υπέμειναν.

Η φύση των πειρασμών

Η φύσις των πειρασμών είναι διπλή. Διότι οι θλίψεις βασανίζουν τις καρδιές, όπως τον χρυσόν εις την κάμινον, με το να δοκιμάζουν διά της υπομονής την ακεραιότητά των, ή πολλές φορές και οι ίδιες οι αφθονίες της ζωής γίνονται το δοκιμαστήριον δια τους περισσοτέρους. Διότι εξ ίσου είναι δύσκολο και να διαφυλαχθεί αταπείνωτος η ψυχή στις δυσκολίες των πραγμάτων και να μη αλαζονευθεί και εκτραπεί προς αδικίαν στις ευτυχείς περιστάσεις. Παράδειγμα δε από το πρώτον είδος των πειρασμών είναι ο μεγάλος προφήτης Ιώβ. Τέτοιο παράδειγμα υπήρξε και ο Άγιος Ονούφριος. Ακαταμάχητοι αθλητές. Και οι δύο με το να υποδεχθούν με ακλόνητον καρδίαν και αμετάβλητον φρόνημα ολόκληρη την ωσάν ορμήν χειμάρρου σφοδρότητα του διαβόλου, απεδείχθηκαν τόσον ανώτεροι από τους πειρασμούς, όσον πιο μεγάλα και ανυπέρβλητα τους εφάνησαν ότι είχαν προβληθεί από τον εχθρόν τα αγωνίσματα.

Αν κρατήσουμε την πίστη, δεν θα κατακριθούμε και θα στολιστούμε με κάθε είδους αρετή. Γιατί τόση δύναμη έχει η πίστη, ώστε να δίνει τη δυνατότητα να περπατάνε οι άνθρωποι και πάνω στη θάλασσα. Άνθρωπος ίδιος μ’ εμάς ήταν ο Άγιος Πέτρος, που είχε σάρκα και αίμα και μεγάλωσε και ανδρώθηκε, τρώγοντας τις ίδιες μ’ εμάς τροφές. Αλλά όταν ο Ιησούς του είπε «έλα», επειδή πίστεψε, περπάτησε πάνω στα νερά,¹² έχοντας την πίστη πιο σίγουρο θεμέλιο και από την προκυμαία και κινώντας ανάλαφρα το βαρύ σώμα του, χάρη στην ελαφρότητα που του χάριζε η πίστη. Όσο βέβαια είχε την πίστη, πατούσε γερά πάνω στο νερό. Όταν όμως δίστασε, τότε άρχισε να καταποντίζεται.¹³ Γιατί όσο έχανε λίγο-λίγο την πίστη, τόσο βούλιαζε και το σώμα. Γνωρίζοντας όμως το πάθημά του, του είπε ο Ιησούς που γιατρεύει τα πάθη των ψυχών μας: «Ολιγόπιστε, γιατί δίστασες;».¹⁴ Και πάλι, παίρνοντας δύναμη από τον Χριστό, που τον κράτησε από το δεξί χέρι, αφού πάλι πίστεψε με τη χειραγωγία του Δεσπότου Χριστού, έκανε την ίδια και πάλι διαδρομή, περπατώντας στη θάλασσα. Αυτό το γεγονός, ότι δηλαδή περπάτησε πάλι, το αναφέρει έμμεσα το Ευαγγέλιο που λέει· «αφού ανέβηκαν πάλι στο πλοίο...».¹⁵ Διότι δεν είπε ότι κολυμπώντας ο Πέτρος ανέβηκε, αλλά αφήνει να εννοηθεί ότι όσο διάστημα έκανε, περπατώντας στα κύματα προς τον Ιησού, τόσο περπάτησε και επιστρέφοντας μαζί Του, για να ανέβει πάλι στο πλοίο.

«Πάντοτε να χαίρετε, λέγει ο Απόστολος, αδιακόπως να προσεύχεσθε, δι’ όλα να ευχαριστείτε».¹⁶ Ας αναλογιστούμε τι σημαίνει αυτό το «χαίρειν» και ποία είναι η ωφέλεια από αυτό και πώς μπορεί να κατορθωθεί η αδιάλειπτος προσευχή και να αποδίδεται δια το κάθε τι ευχαριστία εις τον Θεόν. Εκτενέστερο σχόλιο επί τούτου, με πρακτική προέκταση για τον καθένα μας, θα μπορούσε να θεωρηθεί το εξής απόσπασμα του αγίου Μακαρίου του Αιγυπτίου, σε απλή μετάφραση:¹⁷

Η φρόνιμη ψυχή, όταν βρεθεί μέσα στα κακά και τη θλίψη, δεν απελπίζεται, αλλά κρατά αυτό πού έχει αποκτήσει, και όσα κι αν της προκαλέσει ο σατανάς με αμέτρητους πειρασμούς, τα υπομένει και λέει: Κι αν ακόμη είναι να πεθάνω εγώ, τον Θεό δεν τον εγκαταλείπω. Και τότε, εάν ο άνθρωπος υπομείνει τους πειρασμούς, αρχίζει ο Κύριος και λέει στον σατανά: Βλέπεις πόσα κακά και θλίψεις έφερες εναντίον του, και δεν σε υπάκουσε, αλλά υπηρετεί και φοβάται εμένα. Τότε ντροπιάζεται ο διάβολος και δεν έχει να πει τίποτε. Διότι, και στην περίπτωση του Ιώβ, αν γνώριζε ο διάβολος, ότι πέφτοντας αυτός (ο Ιώβ) στους πειρασμούς, επρόκειτο να τους υπομείνει και να μη νικηθεί, δεν θα το ζητούσε από τον Θεό για να μη ντροπιαστεί. Έτσι και τώρα, μ’ αυτούς που υπομένουν τις θλίψεις και τους πειρασμούς ντροπιάζεται ο σατανάς και μετανιώνει — πού τους έβαλε σε θλίψεις — γιατί δεν μπόρεσε να πετύχει τίποτε. Διότι αρχίζει και του λέει ο Κύριος: Στον παραχώρησα, σου επέτρεψα να τον υποβάλλεις σε πειρασμό. Μήπως πέτυχες τίποτε; Μήπως σε υπάκουσε;

Εγρήγορση και μίμηση των Αγίων

Πολλά φανερώνονται μέσα στους βίους των ερημιτών της Θηβαΐδος. Διαβάζοντας το βίο του Αγίου Ονουφρίου ας σκεφτούμε πόσο πραγματικά υστερούμε και απέχουμε απ’ τη θειοειδή αυτή ζωή εμείς οι σύγχρονοι Χριστιανοί. Κέντρο και γνώμονας της ζωής του Οσίου Ονουφρίου υπήρξε το Ευαγγελικό: «Ζητείτε πρώτον την βασιλείαν του Θεού και την δικαιοσύνην Αυτού και πάντα ταύτα προστεθήσεται υμίν».³ Δύσκολη η εφαρμογή της εντολής αυτής και πίστη πολλή χρειάζεται.

Ο σύγχρονος άνθρωπος, καθηλωμένος μπροστά στην τηλεόρασή του, όπως έχει λεχθεί, για να δει και να ακούσει το καινούργιο, πατάει όλα τα κουμπιά του τηλεχειριστηρίου και πέφτει συνέχεια στα ίδια και στα ίδια και στα ολόιδια... Έτσι, κι η τελευταία του ελπίδα για το καινούργιο σβήνει και μένει στα ίδια..., στη ρουτίνα του..., στο τέλμα του..., στο θάνατό του... Χορταίνει από πλήξη... Γι’ αυτό και χρειάζεται εγρήγορση πνευματική και διαρκής προετοιμασία. «Γρηγορείτε», είπε ο Κύριος, και «γίνεσθε έτοιμοι, ότι η ώρα ου δοκείτε ο υιός του ανθρώπου έρχεται».¹⁸ Ο υιός του ανθρώπου, ο αδέκαστος Κριτής, έρχεται για τον καθένα με τον θάνατό του και για όλους κατά τη δευτέρα παρουσία σε ώρα που δεν την περιμένουμε.

Οι άγιοι μας διδάσκουν προπαντός και μας εμπνέουν με την αγία ζωή τους. Γι’ αυτό και εκείνοι πού πορεύονται με συνέπεια την οδό της αρετής και της τελειότητος, πρέπει να αποβλέπουν προς τους βίους των αγίων ως «προς αγάλματά τινα κινούμενα και έμπρακτα».¹⁹ Οι εκπληκτικοί βίοι των αγίων μας είναι αγάλματα ζωντανά, έμπρακτα μνημεία της αρετής, πού μας διδάσκουν και μας καλούν «το εκείνων αγαθόν οικείον ποιείσθαι δια μιμήσεως», να τους μιμηθούμε, για να οικειοποιηθούμε την αρετή τους. Οι Ασκητές της Ερήμου, είναι άνθρωποι που εβίασαν τη φύση τους για να φτάσουν στο υπέρ φύσιν, που για τον προπτωτικό άνθρωπο θεωρούνταν φυσικό. Άνθρωποι με στερεή πίστη, δεν δυσπιστούν εμπρός στο θαύμα, το οποίο, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, μπορούν να κάμουν και οι ίδιοι, με τη χάρη και τη δύναμη που τους δίνει ο Θεός. Οι ίδιοι ζουν μόνοι, με το Γέροντά τους, τη συνοδεία τους ή το μοναστήρι τους (κοινόβιο συνήθως), μελετώντας το λόγο του Θεού και τρεφόμενοι με τη θεία Κοινωνία.

Η αναχώρηση του Αγίου Ονουφρίου στην έρημο

Στο σημείο αυτό ας δούμε ότι στον Άγιο Ονούφριο, μετά τα όσα του διηγήθηκαν, σχετικά με τους αναχωρητές, οι υπόλοιποι μοναχοί του κοινοβίου, στο οποίο βρισκόταν αρχικά, καθημερινά αύξανε ο πόθος και έλυωνε η ψυχή του για την αγάπη της ησυχίας. Μια νύχτα πήρε μαζί του λίγα ψωμιά και βγήκε από το Μοναστήρι, παρακαλώντας το Θεό να τον οδηγήσει όπου είναι ευάρεστο σ’ Αυτόν για να κατοικήσει. Όταν έφτασε στην έρημο έβαλε στο μυαλό του να κατοικήσει κάπου σ’ ένα βουνό και τότε είδε μπροστά του ένα υπέρλαμπρο φως. Γεμάτος από φόβο θέλησε να επιστρέψει ξανά στο Κοινόβιο.

Αλλ’ αμέσως φάνηκε σε κείνο το φως ένας ωραιότατος άνθρωπος, θαυμάσιος στη θέα και ένδοξος, που του είπε: «Μη φοβηθείς, Ονούφριε. Εγώ είμαι ο Άγγελος του Θεού που με πρόσταξε να σε φυλάω απ’ την ώρα που γεννήθηκες, ως την ώρα που θα πεθάνεις. Προχώρα, λοιπόν, και μη φοβηθείς του διαβόλου τις πονηρίες, ή τους πειρασμούς ή οτιδήποτε σου συμβεί. Γιατί εγώ είμαι μαζί σου για να σε προσέχω ώσπου να παραδώσω την ψυχή σου στα χέρια του Θεού». Λέγοντάς του αυτά ο Άγγελος τον συνόδεψε για αρκετή απόσταση όπου ήταν μια σπηλιά. Τότε αυτός έγινε άφαντος. Ο Άγιος Ονούφριος κτύπησε την πόρτα της σπηλιάς και είδε να βγαίνει ένας γέροντας χαριτωμένος και ενάρετος. Αφού τον προσκύνησε, αυτός τον ασπάστηκε λέγοντας: «Καλωσόρισες, αδελφέ μου, Ονούφριε. Ο Κύριος να σε σκέπει και να σε φυλάει». Μπήκαν στη σπηλιά και έμεινε κοντά του λίγες μέρες διδασκόμενος διάφορα πράγματα. Αφού τον νουθέτησε αρκετά για όσα είναι αναγκαία για την άσκηση, του είπε: «Σήκω παιδί μου για να σε οδηγήσω σε μια σπηλιά ησυχαστική, στην εσωτερική έρημο στην οποία θέλει ο Κύριος να κατοικήσεις μόνος σου και να πολεμήσεις ενάντια στο δαίμονα για να πάρεις τα τρόπαια της νίκης». Περπατώντας τέσσερα μερόνυχτα έφτασαν σε μια καλύβα μικρή πού είχε φοινικιά και βρύση ωραία και του λέγει: «Αυτός είναι ο τόπος που σου ετοίμασε ο Κύριος για να κατοικήσεις». Έμεινε μαζί του τριάντα μέρες διδάσκοντάς τον κάθε λεπτομέρεια της μοναχικής παλαίστρας. Ύστερα πήγε στη σπηλιά του και ερχόταν και επισκεπτόταν τον Άγιο μέχρι που πέθανε εδώ και τον έθαψε. Το όνομά του ήταν Ερμείας απ’ τη φυλή του Ισάχαρ.

Η Σοφία Σειράχ για τον πλούτο

Μὴ ἔπεχε ἐπὶ τοῖς χρήμασί σου καὶ μὴ εἴπῃς· αὐτάρκη μοί ἐστι. Μὴ ἐξακολούθει τῇ ψυχῇ σου καὶ τῇ ἰσχύϊ σου τοῦ πορεύεσθαι ἐν ἐπιθυμίαις καρδίας σου, καὶ μὴ εἴπῃς· τίς με δυναστεύσει; ὁ γὰρ Κύριος ἐκδικῶν ἐκδικήσει σε. Μὴ εἴπῃς, ἥμαρτον, καὶ τί μοι ἐγένετο; ὁ γὰρ Κύριός ἐστι μακρόθυμος. Περὶ ἐξιλασμοῦ μὴ ἄφοβος γίνου, προσθεῖναι ἁμαρτίαν ἐφ᾿ ἁμαρτίαις· καὶ μὴ εἴπῃς· ὁ οἰκτιρμὸς αὐτοῦ πολύς, τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτιῶν μου ἐξιλάσεται· ἔλεος γὰρ καὶ ὀργὴ παρ᾿ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ ἁμαρτωλοὺς καταπαύσει ὁ θυμὸς αὐτοῦ. Μὴ ἀνάμενε ἐπιστρέψαι πρὸς Κύριον καὶ μὴ ὑπερβάλλου ἡμέραν ἐξ ἡμέρας· ἐξάπινα γὰρ ἐξελεύσεται ὀργὴ Κυρίου, καὶ ἐν καιρῷ ἐκδικήσεως ἐξολῇ. Μὴ ἔπεχε ἐπὶ χρήμασιν ἀδίκοις· οὐδὲν γὰρ ὠφελήσει σε ἐν ἡμέρᾳ ἐπαγωγῆς. Μὴ λίκμα ἐν παντὶ ἀνέμῳ καὶ μὴ πορεύου ἐν πάσῃ ἀτραπῷ· οὕτως ὁ ἁμαρτωλὸς ὁ δίγλωσσος. Ἴσθι ἐστηριγμένος ἐν συνέσει σου, καὶ εἷς ἔστω σου ὁ λόγος. Γίνου ταχὺς ἐν ἀκροάσει σου καὶ ἐν μακροθυμίᾳ φθέγγου ἀπόκρισιν. Εἰ ἔστι σοι σύνεσις, ἀποκρίθητι τῷ πλησίον· εἰ δὲ μή, ἡ χείρ σου ἔστω ἐπὶ στόματί σου. Δόξα καὶ ἀτιμία ἐν λαλιᾷ, καὶ γλῶσσα ἀνθρώπου πτῶσις αὐτῷ. Μὴ κληθῇς ψίθυρος, καὶ τῇ γλώσσῃ σου μὴ ἐνέδρευε· ἐπὶ γὰρ τῷ κλέπτῃ ἐστὶν αἰσχύνη, καὶ κατάγνωσις πονηρὰ ἐπὶ διγλώσσου. Ἐν μεγάλῳ καὶ ἐν μικρῷ μὴ ἀγνόει.²⁰

Τίποτε δεν μπορεί να προβάλλεται ως δικαιολογία, όταν λάβωμεν υπ’ όψιν το πυρ της γεέννης που θα μας κατατρώγη τον καιρόν εκείνον, κατά τον οποίον εξ αιτίας μικράς αποκλίσεως και ολίγου ιδρώτος θα έχωμεν χάσει τον ουρανόν και τα απερίγραπτα αγαθά. Διότι και ο χρόνος είναι σύντομος και ο κόπος ολίγος· και όμως έχομεν εξαχρειωθή και περιεπέσαμεν πάλιν σε ηθική κατάπτωση και μάλιστα χειρότερη από αυτή που χαρακτήριζε τους ανθρώπους των αρχαίων χρόνων. Εις την γη αγωνίζεσαι και εις τους ουρανούς στεφανώνεσαι· από ανθρώπους τιμωρείσαι και τιμάσαι από τον Θεόν· δύο ημέρας τρέχεις και βραβεύεσαι αιωνίως· με το φθαρτόν σώμα αγωνίζεσαι και οι τιμές αποδίδονται εις το άφθαρτον.

Οι ερημίτες της Θηβαΐδας και της Νιτρίας μας φαίνονται, παρ’ όλον ότι ζουν σε μία πυρίφλογη και άγονη έρημο, να ομοιάζουν μ’ ευτυχισμένους και μακάριους ανθρώπους, μέσα σ’ ένα εξαίσιο θερμοκήπιο γιγάντων της αρετής και του πνεύματος. Αναλογιζόμενος τους γίγαντες αυτούς της πίστεως μη στηρίζεσαι εις τα χρήματά σου και μη είπης «έχω αρκετά χρήματα». Μη ακολουθείς τις ορέξεις της ψυχής σου και την συναίσθησιν της σωματικής σου δυνάμεως, και της επί των άλλων εξουσίας σου, ώστε να πορεύεσαι με τις κακές επιθυμίες της καρδίας σου. Η αιχμαλωσία αυτή άρχισε εν αυτή την πηγή του ανθρωπίνου γένους. Ο πρώτος άνθρωπος, πριν να αποκτήσει απόγονον, εγένετο δούλος και αιχμάλωτος της αμαρτίας. Ο μέγας αιχμαλωτιστής είναι ο σατανάς, ο εχθρός του Θεού και του ανθρώπου. Χρησιμοποιεί τον κόσμον και την σάρκα και σύρει τους αιχμαλώτους του δια του βορβόρου. «Εκήρυξε δε και αιχμαλώτοις άφεσιν, ην και ενήργησε, δήσας τον ισχυρόν, τον τυραννικώς και αδυναστεύσαντα του γένους ημών Σατανάν και τα σκεύη αυτού διαρπάσας ημάς».²¹

Η ελευθερία του Ευαγγελίου

Το ευαγγέλιον του Μεσσίου είναι μήνυμα και Διακήρυξις ελευθερίας, ως το προς τον Ισραήλ εν Αιγύπτω και εν Βαβυλώνι. Δια της αξιομισθίας του Χριστού οι αμαρτωλοί ελευθερούνται από τους δεσμούς της ενοχής και δια του Πνεύματος και της χάριτος από τις αλυσίδες της διαφθοράς.

Είναι απελευθέρωσις από την χειροτέραν δουλείαν, την οποίαν απολαμβάνουν πάντες όσοι καθιστούν τον Ιησούν κεφαλήν των και θέλουν να κυβερνώνται από Αυτόν. Ο Μεσσίας ακόμη ήλθεν ου μόνον δια του λόγου του ευαγγελίου του να κομίσει το φώς εις τους καθημένους εν τω σκότει, αλλά και δια της δυνάμεως της χάριτός του να δώσει την όρασιν εις όσους ήταν τυφλοί. Ο χρόνος της ζωής μας είναι λίγος, σύντομη η ευκαιρία για σωτηρία. Όταν λοιπόν σπαταλήσουμε αυτόν τον σύντομο χρόνο που μας δόθηκε για να μάθουμε κάτι χρήσιμο, στο να ακούμε περιττά κι ανώφελα και βλαβερά λόγια, πότε θα βρούμε τον άλλο χρόνο για να μάθουμε τα αναγκαία και κατεπείγοντα; Γιατί, κι αν ακόμα ήταν μεγάλος ο χρόνος της ζωής μας, πάλι έπρεπε να τον αφιερώνουμε στα χρήσιμα. Τώρα όμως που είναι και λίγος και σύντομος, πώς δεν θα είναι πράξη της μεγαλύτερης ανοησίας και αυτόν το λίγο χρόνο να τον σπαταλούμε σε διδασκαλίες που διαφθείρουν την ψυχή μας; Τί ανάγκη έχεις για φάρμακο; Μη δεχτείς την πληγή για να μην ξοδέψεις τον χρόνο σου να θεραπεύεις αυτά που παίρνεις από άλλους. Εξασφάλισε την υγεία σου από τις θείες Γραφές, κι αν έλθει κανείς που σου λέει κάτι άλλο, κλείσε τα αυτιά σου, απομακρύνσου γρήγορα από κοντά του και μην καθυστερήσεις καθόλου.

Τα μαθηματικά του Θεού

Το πνεύμα του Χριστού υπερβαίνει την κοινή λογική. Καταργεί και τα μαθηματικά των ανθρώπων. Όταν ο Χριστός στάθηκε και παρατηρούσε τι έριχνε ο καθένας στο «γαζοφυλάκιον», στο θησαυροφυλάκιο του ναού, και είδε μία χήρα φτωχή που έρριξε δύο λεπτά, είπε πως αυτή «πλείον πάντων έβαλε», έδωσε τα πιο πολλά, διότι έδωσε όλη την περιουσία της, «πάντα όσα είχε».²² Τα αληθινά ανώτερα είναι τα μαθηματικά του Θεού. Η ελπίδα της απολαύσεως των αιωνίων αγαθών, της άφθαρτης δόξας και της ανέκφραστης χαράς της ουρανίου βασιλείας, μας στηρίζει στις δοκιμασίες μας και μας εμπνέει στους αγώνες αυτής της μικρής και πρόσκαιρης ζωής μας, που δεν είναι παρά μια ασήμαντη στιγμή μπροστά στην ατελεύτητη αιωνιότητα.

Άνθρωπος και κτίση

Ο άνθρωπος είναι απαύγασμα της φύσης. Φύση και άνθρωπος πρέπει να συνυπάρχουν αρμονικά, ν’ αγιάζονται συνεχώς υπό Πνεύματος Αγίου. Ποτέ το ένα δεν πρέπει να λειτουργεί σε βάρος του άλλου... Αν γίνεται αυτό, τότε έχουμε μονομέρεια, αίρεση, παρέκκλιση, ανισορροπία, καταστροφή. Χωρίς φύση και κτίση δεν νοείται άνθρωπος. Και χωρίς τον άνθρωπο δεν αξιοποιείται, δεν αγιάζεται η φύση... Εδώ αποδεικνύεται η αλληλοπεριχώρηση, έλλογης και άλογης φύσης. Οι Ερημίτες στα δυσπρόσιτα κελλιά τους, «εν σπηλαίοις και όρεσι και ταις οπαίς της γης»,²³ προσπαθούν να ξαναζήσουν την Καινή Κτίση της προπτωτικής καταστάσεως, και να φτάσουν αρκετοί από τους γέροντες από το κατ’ εικόνα στο καθ’ ομοίωσιν. Οι πραγματικές διαστάσεις του ανθρώπου είναι οι διαστάσεις ενός παιδιού προς τον Πατέρα του. Όπως τα παιδιά θέλουν μόνο ν’ αγαπούν τον πατέρα τους και τη μητέρα τους, και ν’ αγαπιούνται απ’ αυτούς και δε σκοτίζονται για τα προβλήματά τους έχοντας την πίστη πως θα φροντίσουν γι’ αυτά οι γονείς τους, έτσι ακριβώς θέλει ο Θεός να διαμορφωθούν οι σχέσεις μας μαζί Του. Γι’ αυτό όταν οι μαθητές ρώτησαν τον Χριστό πώς θα προσεύχονται, πώς δηλαδή θα επικοινωνούν με το Θεό, ο Χριστός τους υπέδειξε την πατρική - υιϊκή προσευχή:

Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον· καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. Ἀμήν.²⁴

Η παρούσα σελίδα περιέχει ένα μικρό αφιέρωμα στον Άγιο Ονούφριο τον προστάτη μου, εκείνον που με τις παρακλήσεις του στον Κύριο με βοήθησε και με βοηθά σε δύσκολες καταστάσεις.
Ιάσων Διγαλάκης